Wat is het Antwerps Liedboek?

Officieel wordt het Antwerps Liedboek als volgt gedefinieerd: Een Schoon Liedekens-Boeck in den welcken ghy in vinden sult veelderhande liedekens, oude en nyeuwe om droefheyt ende melancolie te verdryven. Item hier sijn noch toeghedaen meer dan veertichderhande nyeuwe liedekens die in gheen ander liedekensboecken en staen, hier achteraen vervolghende.

En onder het titelblad staat: Dese liedekensboecken vint men te coope tAntwerpen onder Onser Liever Vrouwen toren tot Jan Roulans. De mensen die Antwerpen een beetje kennen weten nu wel waar dit liedboekje te koop was.

Het werd gedrukt te Antwerpen in 1544 door drukker Jan Roulans. Hij gaf het heel eenvoudig uit: 221 liedteksten, in beginsel alfabetisch geordend, dicht op elkaar gedrukt in, zoals dat heet octavo oblong (een liggend formaat, kleiner dan een prentbriefkaart), zonder muzieknotatie en zonder illustraties. Op het titelblad staat een houtsnede afgebeeld. Het Antwerps Liedboek bevat een van de grootste verzamelingen wereldlijke liederen uit het Europa van die dagen en de vroegste verzameling van een dergelijke omvang die in druk verscheen.
Het moet een populair boekje zijn geweest, het kende minstens vier herdrukken.
Toch is slechts één volledig exemplaar bewaard gebleven, naast fragmenten van twee latere drukken. Dit enige en dus unieke exemplaar ligt in de Herzog August Bibliotheek in Wolfenbüttel, Duitsland.
Het Antwerps Liedboek is geen verzameling van één auteur of dichterskring: de samensteller heeft bijeengebracht wat hij te pakken kon krijgen. Daardoor geeft het liedboek zo’n mooi, veelzijdig beeld van de wereldlijke liedcultuur van Antwerpen in de jaren dertig en veertig van de 16de eeuw. De liederen laten een grote verscheidenheid zien in thema’s, het belangrijkste onderwerp is de liefde in al haar verschijningsvormen. Een bijzondere categorie vormen ambachtelijke coïtusliederen, die willen amuseren door dubbelzinnige beschrijvingen van seksuele handelingen in vaktermen als ‘malen’ en een ‘slotje vijlen’.

Hoe de drukker Jan Roulans precies aan de liederen is gekomen, is niet te achterhalen. Het merendeel van de teksten zal hij hebben overgenomen uit schriftelijke bronnen: gedrukte liedblaadjes en pamfletten alsmede handgeschreven boekjes en blaadjes.

In juni 1546 werd het Antwerps Liedboek verboden, het kwam terecht op de Index Librorum Prohibitorum, een lijst van verboden boeken. De reden hiervan laat zich wel raden, het liedboek bevatte teveel sexueel getinte teksten, zoals eerder besproken.

De inhoud van het Antwerps Liedboek werd ook bekend in Noord-Nederland. Een groot aantal liederen is terug te vinden in het Aemstelredams Amoreus Lietboeck uit 1589 en in het Haerlems Oudt Liedtboeck dat gedurende de 17de eeuw tientallen malen werd herdrukt.

Ga naar boven