Die Zeichnungen

Ik vond in het prachtige boek Hieronymus Bosch, die Zeichnungen van Fritz Koreny een kleurenafdruk van het paneel uit de eerder genoemde verzameling van Jan Herman van Heeck. Volgens Koreny is de datering  rond 1550-1570. De afbeelding in Die Zeichnungen is flink wat lichter gemaakt door middel van een photoshop-programma. Mijn eigen opname geeft de werkelijkheid weer, zo zie je het paneel, met lijst, in Huis Bergh, je schrikt van de grauwheid van het paneel.
Tenslotte laat dit paneel zien, hoe de beide bovenhoeken eruit gezien hebben, met een tweede muzikant, en een opgeslagen gordijn dat het baldakijn wat ruimtelijker maakt.

Hier een detail met de muzikanten. Deze afbeelding maakt duidelijk wat die kromming is op het schilderij uit Rotterdam. Je ziet hier een doedelzakspeler en een muzikant die de voorloper van de doedelzak bespeelt: de doedelblaas. Hierover later. Het kannetje met wijn is omgevallen en de inhoud wordt zorgvuldig opgevangen door een bezoeker van de bruiloft die hiermee profiteert van de gemorste wijn.
De vraag die overblijft is: waarom zijn de bovenhoeken verwijderd/ ingezaagd van het paneel te Rotterdam, wie heeft dat gedaan en wanneer en wat was de opzet van deze wandaad? Ik heb het nog nergens kunnen lezen in de Bosch-literatuur.

Ik heb nu van de afbeelding van het originele schilderij een print gemaakt, de hoeken eraf geknipt en ingescand. Ernaast laat ik de tekening uit het Louvre zien, met de beschadigde rechterbovenhoek, blijkt waterschade te zijn geweest. Zouden de hoeken van het paneel weggehaald zijn om de beschadiging van de tekening te kopiëren en waarom is dan ook de linkerbovenhoek in het originele paneel beschadigd? Wellicht om er symmetrie in te houden? Het is zomaar een veronderstelling om eens over na te denken.

Ik citeer nu D. Bax uit zijn hoofdstuk De bruiloft van Kana in zijn Ontcijfering van Jeroen Bosch.
De maaltijd wordt opgevrolijkt door een doedelzakspeler, die een ronde, vrij kleine penning draagt, waar een zwarte halve maan op afgebeeld is: symbool van losbandig vermaak. Hij zit op een verhoog, dat men in het Middelnederlands een solre noemde.
In 1426 stonden in een Arnhems dans-huus, die spoellude op een sulreken’.
Een variant van Jeroens Bruiloft geeft twee speellieden op de solre.
N.B. Bax geeft geen uitleg over het muziekinstrument van de tweede speelman, de doedelblaas.
Waarschijnlijk besteedde hij hier geen aandacht aan omdat hij deze voorloper van de doedelzak niet kon benoemen!
Even verderop zegt Bax: Kenners houden het paneel voor een vroeg werk.
Hierboven heb ik al aangegeven dat deze bewering niet juist is.

In Jheronimus Bosch, alle schilderijen en tekeningen zegt Paul Vandenbroeck:
Van de bruiloft van Kana is het origineel van Bosch al evenmin bewaard gebleven. Ook het beste exemplaar in Rotterdam is een latere, zestiende-eeuwse kopie. In het Louvre wordt een tekening naar de bruiloft van Kana bewaard naar de oorspronkelijke compositie waar links onderaan een schenker stond: een geleerde en/of geestelijke in lange tabbaard, met zijn patroon, een heilige bisschop.

Jos Koldeweij, hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Radbouduniversiteit te Nijmegen en eminent Bosch-kenner, zegt in de Inleiding van Jheronimus Bosch, alle schilderijen en tekeningen: De bruiloft van Kana, die lang zelfs als behoorlijk vroeg in Bosch’ oeuvre werd geplaatst, kan pas een halve eeuw na Bosch’ dood zijn geschilderd.

Ga naar boven