Dendrochronologisch onderzoek

De bruiloft van Kana wordt besproken in de tentoonstellingscatalogus die uitgebracht werd ter gelegenheid van de grote Jeroen Boschtentoonstelling in 1967 te ’s-Hertogenbosch. De werken van Bosch werden tentoongesteld in het toenmalige Noordbrabants Museum van 17 september tot en met 15 november 1967.
Ik moet er wel bijzeggen: destijds werd De bruiloft van Kana nog beschouwd als een echte Bosch, later kwamen onderzoekers erachter, door dendrochronologisch onderzoek, dat hier geen sprake meer van kon zijn.

Wat is dendrochronologisch onderzoek?
Ik ging eens kijken op internet in de Wikipedia-encyclopedie.
Dendrochronologie of jaarring(en)onderzoek is de wetenschapsdiscipline die zich bezighoudt met het dateren van houten voorwerpen of archeologische vondsten aan de hand van in de voorwerpen herkenbare groeiringen.
Deze techniek heeft vele toepassingen; bijvoorbeeld kon van een aantal toeschrijvingen van schilderijen aan oude meesters worden aangetoond dat ze onjuist waren, omdat de boom, waaruit het paneel gezaagd was, waar het schilderij op was gemaakt, pas na het overlijden van de schilder bleek te zijn geveld.
Wilt u mee weten over deze interessante wetenschap, die in de Bosch-studie heel belangrijk is, kijk dan een op internet naar afbeeldingen van dendrochronologie en naar YouTubepresentaties over dit onderwerp.

Het paneel bevindt zich in Museum Boijmans- Van Beuningen in Rotterdam en is gedateerd ca. 1561 of later. Bosch stierf in 1516, de bruiloft van Kana is derhalve van een navolger van Bosch, de schilder Gielis Panhedel wordt in de Bosch-literatuur wel eens genoemd. Deze Panhedel (overleden na 1545/1546) was mogelijk een leerling van Bosch. Hij was een Brabantse schilder behorende tot de Zuid-Nederlandse school. Het is niet bekend waar Gielis Panhedel geboren is, wel wordt aangenomen dat zijn familie uit ’s-Hertogenbosch afkomstig is.

Aan een L-vormige tafel zitten het bruiloftspaar en de gasten, in het bijbelfragment is er sprake van de discipelen van Jezus. Tot de gasten behoren tevens Maria de moeder van Jezus en Jezus zelf. Op de voorgrond zie je de zes stenen kruiken, waarvan sprake is in het bijbelfragment. Een van de bedienden, zo genoemd in het bijbelfragment, vult de kruiken met water, waarna de wijnproeverij kan beginnen. Links van de kruiken zie je op dit schilderij twee hondjes die waarschijnlijk later zijn toegevoegd. Het jongetje, dat met zijn rug naar de kijker staat, biedt een kelk aan, aan de bruid. Hoogstwaarschijnlijk is het water dan al in wijn veranderd. Het merkwaardige van dit schilderij zijn de linker en rechter bovenhoek, hier is duidelijk wat weggehaald. Linksboven in de hoek van het paneel zie je nog wel een doedelzakspeler en op het nu afgebeelde detail zie je een soort kromming links van de muzikant.

Wat kan dit zijn?

Het antwoord kun je zien op een tekening die zich bevindt in het Louvre in Parijs en gemaakt is door een navolger van Jeroen Bosch. Deze afbeelding kun je o.a. vinden in Jheronimus Bosch, alle schilderijen en tekeningen, met als titel: Bruiloft van Kana met stichter en diens patroonheilige, gedateerd in de 16de eeuw. De stichter en patroonheilige zijn overigens niet aanwezig op de bruiloft van Kana zoals  hierboven afgebeeld, komen wel voor in de nu volgende tekening.

Hier de tekening uit het Louvre met daarnaast het detail met de muzikanten. Je krijgt al een geringe indicatie wat de kromming kan zijn, heel duidelijk is het nog niet.

Ga naar boven