De gek scheren

De scène rechtsonder doet me denken aan de uitdrukking ‘De gek scheren met iemand’. Deze uitdrukking kun je vinden in Nederlandse spreekwoorden, uitdrukkingen en gezegdes van Dr. F.A. Stoett. Stoett zegt over de uitdrukking: de spot met iemand of iets drijven:
In de 16de eeuw betekende ‘de gek scheren’ zich als een gek aanstellen. ‘De gek scheren’ betekent dus dwaas, zot handelen. ‘De gek scheren met iemand ’ moet derhalve betekenen: zot, dwaas met iemand handelen, hem bespotten.

Het lijkt ook dat de persoon, in dit geval een nar omdat voor hem op de grond de marot of zotskolf ligt, echt geschoren is, de krullen liggen voor hem op de grond.
‘Ieder zot heeft zijn marot’, is ook zo’n uitdrukking door Stoett gebruikt. Maar dit attribuut van de nar ontbreekt op de afbeelding uit het Albertina te Wenen, zo dadelijk te zien.

Hieronymus Cock drukte de prent en gaf hem uit en Jeroen Bosch was de bedenker van dit tafereel zoals we zien op de afbeelding die op de schouw staat: Hiero. Bos. Inventor.

Matthijs Ilsink vraagt zich in zijn werk Bosch en Bruegel als Bosch het volgende af: Op een vastenavondvoorstelling uit 1567 wordt Bosch als inventor genoemd. Het is een mooi voorbeeld van het gebruik van de naam van Bosch, zonder dat precies duidelijk wordt waarnaar de inscriptie verwijst. Wordt hiermee bedoeld dat de hele scène een inventie van Bosch is geweest of heeft de inscriptie Hiero. Bos. Inventor alleen betrekking op de prent in de prent die op de schouw is geprikt.

In de prachtige studie van Fritz Koreny over de tekeningen van Bosch: Hieronymus Bosch, die Zeichnungen, uitgegeven in 2012 door Brepols zien we de volgende tekening die veel overeenkomsten vertoont met bovenstaande afbeelding over een vastenavondviering.
Bij Koreny is de afbeelding getiteld: Die Narrenrasur ofwel het scheren van de nar, en is gedateerd ca. 1550-1580 en bevindt zich in Wenen, in het Albertina.
Volgens Koreny is het geen echte Bosch doch een kopie, redenen hiervoor worden uitvoerig besproken in Die Zeichnungen.
Ik leg de twee afbeeldingen naast elkaar, om ze goed te kunnen vergelijken, rechts is geen zotskolf afgebeeld.

Fritz Koreny zegt in zijn Hieronymus Bosch, die Zeichnungen:
Der 1567 datierte Stich kann somit als glaubwürdiger Beleg für eine verlorene Komposition von Hieronymus Bosch gelten.
De uit 1567 daterende gravure kan derhalve als geloofwaardig bewijs gelden voor een verloren Kompositie van Jeroen Bosch.
Koreny beeldt in zijn zojuist genoemde werk de volgende afbeelding af, het rechter gedeelte van bovenstaande twee afbeeldingen. Je vindt de afbeelding ook als narrenkeuken getiteld in de encyclopedie van Wikipedia.
Daar kun je lezen dat de tekening, die toegeschreven wordt aan Jheronimus Bosch, gemaakt is met pen en bruine inkt en zich bevind in het British Museum in Londen.
De datering is wel erg ruim en daardoor onnauwkeurig, lijkt me: 1477-1516.
We zien de doedelblaasspeler in een soort doorgeefluik leunen. Daaronder de zotskolf.

Ga naar boven