Bordeel en Laatste Oordeel

Toen ik met dit onderzoek begon, heb ik al het werk van Bosch en zijn navolgers minutieus bekeken met een loep, met als doel doedelzakken of doedelzakspelers op het spoor te komen. Op het middenpaneel van het nu te bespreken Laatste oordeel ontdekte ik een doedelzakspeler. Het triptiek is gemaakt door Bosch en/of atelier, ca. 1482 of later. Het linker paneel heet: Paradijs, het middenpaneel: Laatste oordeel en het rechter paneel heet: de Hel.
Er blijkt ook een bordeel afgebeeld te worden.

Het drieluik bevindt zich in Wenen in de Gemäldegalerie der Akademie der bildenen Kunste. Ik was helaas niet de eerste die dit detail ontdekte, ik was weer een illusie armer toen ik ontdekte dat Prof. Dr. Dirk Bax mij al voor was geweest.
Eerst een afbeelding van het hele drieluik.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Volgt een afbeelding van het middenpaneel met de doedelzakspeler.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nu het detail met de doedelzakspeler.

 

 

 

 

 

 

 

 

En een detail van het detail.

 

 

 

Bax beschrijft dit tafereel op pag. 23 van zijn Ontcijfering van Jeroen Bosch.
Op Bosch’ Laatste Oordeel te Wenen ziet men een bordeel in een rots weergegeven. Een meretrix (is een hoer, B.H.)staat in de deur.
Bij de linkerhoek van de woning bevindt zich een bier- of wijnvat met een schenkkan erop. Bij het vat zit een doedelzakspeler.
Uit de rotswand steekt een vlaggetje, dat uit twee banen bestaat.
Het vaantje schijnt dus het uithangteken van een bordeel-taveerne.
Even verderop:
De kleuren zijn oker en geel. Het laatste woord betekent in het Middelnederlands ook geil, wellustig.
Een gele band kon een kenmerk van meretrices zijn.

De doedelzakspeler zit duidelijk uit te blazen, hij leunt heel lui met z’n rechterelleboog op de ton en houdt zijn rechterhand tegen zijn gezicht.
Of hij heeft net gespeeld en zit op zijn beurt te wachten voor het bordeel, wie weet?
Of hij is net ín het bordeel geweest en zit daarvan uit te blazen alvorens weer muziek te gaan maken!
Een aantal grappige veronderstellingen bij dit kleine tafereeltje van het Laatste Oordeel.

Er is nog een afbeelding van een doedelzak in een Laatste Oordeel. Het betreft een triptiek uit  het Groeningemuseum in Brugge en is gedateerd 1486 of later en is van de hand van Jheronimus Bosch en/of atelier.
We hebben zojuist, in een vorige hoofdstuk een boommens gezien met op zijn hoofd een schijf waarop een doedelzak is afgebeeld en waaromheen naakte figuren dansen.
Een dergelijke afbeelding zien we ook op het middenpaneel van deze triptiek uit Brugge.
Het linker paneel heeft als titel: Gelukzaligen, het rechter paneel is genoemd: Verdoemden en het middenpaneel is getiteld: Laatste oordeel.
Hier het volledige drieluik, gevolgd door het middenpaneel.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ik laat nu twee fraaie details zien van de doedelzak. Ik ga aan de hand van gegevens uit de Bosch/literatuur over deze triptiek een poging doen
wat zinnigs over deze afbeelding te zeggen. Ik zal de resultaten hiervan t. z.t. publiceren op mijn website.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ga naar boven