Op de boerenkar

Boxmeer: Vroeger was het gebruikelijk dat dan de weduwe op de kist ging zitten, doch dit gebruik bestaat thans (bedoeld wordt hier op het einde van de 19de eeuw, B.H.) in het geheel niet meer.

Hier een tekening van een boerenbegrafenis, twee vrouwen zitten naast de lijkkist op de kar. De naasten volgen ook in een boerenkar. Bron: Het maatschappelijke leven onzer voorvaderen in de 17de eeuw, G.D.J. Schotel.

Van Sasse van Ysselt: Het zitten van de vrouw op de kist is in de Langstraat, voor zover bekend, nooit in gebruik geweest.

Erp: Wanneer de afstand te groot is om het lijk tot aan de kerk te kunnen dragen wordt de kist op een kar gezet, vroeger was het dan gebruikelijk dat de weduwe of dochters van de overledene op de kist gingen zitten, doch dit gebruik is thans (ook hier wordt bedoeld einde 19de eeuw, B.H.) afgeschaft.

Waar het zitten van vrouwen op de lijkwagen of kist nog wel bekend was, was in Erp, zie verderop in de tekst en in de Kempen. Van Sasse van Ysselt zegt hierover: Het was daar vroeger eveneens gebruikelijk dat als het lijk op de kar naar het kerkhof vervoerd werd, de nabestaanden op de kist gingen zitten. Meer informatie hierover staat verderop in de tekst, het betreft dan gegevens uit Westvlaanderen.

Van Coppenolle beschrijft ook dat er op de lijkwagen twee of meerdere vrouwen zitten. De lijkwagen was natuurlijk ook een handig vervoermiddel naar de kerk voor de uitvaartdienst, voor diegene die slecht ter been was. En het stro waarop de lijkkist stond zal waarschijnlijk geen speciale betekenis hebben anders dan een middel om de kist een stabiele houding te laten hebben op de boerenkar! Van Coppenolle merkt tenslotte op dat het gebruik van de wytewagen (boerenhuifkar) absoluut niet uitsluitend Westvlaams is.

Daarom is het zo zinvol om ook enkelen begrafenisgebruiken uit andere provincies en landstreken dan Noord-Brabant te beschrijven!

H.Grolman: ´De lijkwagen met de kist gaat voorop. Vroeger namen een of twee naastbestaande vrouwen in rouwgewaad ( dat is met de sluier, rok of regenkleed over het hoofd) op de kist plaats, dit recht kwam aan de weduwe toe. In de voetnoot bij deze opmerking over het zitten op de lijkwagen of de lijkkist, geeft Grolman aan dat deze gewoonte ook bekend is geweest in: Limburg, Friesland, Drenthe, Overijssel, Gelderland en Noord-Brabant. Je zou kunnen zeggen in bijna heel Nederland! Het zitten op de lijkkist die op de lijkwagen stond noemde men in Drenthe: op de dood zitten. Het kwam ook voor dat de weduwe op de kist ging zitten en andere naaste verwanten naast de kist op zakken hooi. Tegenwoordig komt het echter zelden voor daar met de invoering van de lijkkoets dit gebruik vervalt.´

J.Schrijnen: ´Op de kar, die het lijk naar de kerk en het kerkhof vervoerde, nemen twee of vier der naaste verwanten plaats, meestal vrouwen. Ja, in verscheidene dorpen van Limburg, Friesland, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Noord-Brabant enz. zat de weduwe op de kist, en dit gebruik is nog volstrekt niet geheel uitgestorven; wellicht hebben we hier te doen met een afweergebruik. We moeten bedenken dat Schrijnen dit opschreef in 1930.´

Ga naar boven